تنگه هرمز اهرم عقبگرد اقتصادهای بزرگ

در شرایطی که تنش‌های نظامی در منطقه خلیج فارس به اوج خود رسیده و محدودیت‌های اعمال‌شده بر عبور و مرور نفتکش‌ها در تنگه هرمز، بازار انرژی جهان را با تلاطم بی سابقه و جهش های متوالی قیمت مواجه کرده است، جهان بار دیگر با واقعیتی قدیمی اما تعیین‌کننده روبه‌رو شده؛ واقعیتی به نام وابستگی اقتصاد جهانی به امنیت انرژی خلیج فارس. افزایش ناگهانی قیمت نفت در بازارهای جهانی، هشدار دولت‌های صنعتی درباره کمبود سوخت و پیش‌بینی بانک آمریکایی جی پی مورگان، مبنی بر اینکه آزادسازی ذخایر راهبردی انرژی تنها تا حدود ۲۰ آوریل قادر به مهار قیمت‌ها خواهد بود، نشان می‌دهد بحران فعلی صرفاً یک تنش منطقه‌ای نیست، بلکه می‌تواند ساختار اقتصادی جهان را تحت تأثیر قرار دهد. تنگه هرمز در نگاه جغرافیایی تنها یک گذرگاه دریایی میان ایران و عمان است، اما در واقع یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های اقتصاد جهانی به شمار می‌رود. برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد حدود یک‌پنجم نفت مصرفی جهان و بخش قابل توجهی از تجارت گاز مایع از این مسیر عبور می‌کند. به همین دلیل کارشناسان انرژی از تنگه هرمز با عنوان «شریان حیاتی اقتصاد صنعتی جهان» یاد می‌کنند. هرگونه اختلال در این مسیر نه‌تنها عرضه انرژی، بلکه زنجیره تولید جهانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ زیرا انرژی پایه اصلی فعالیت‌های صنعتی، حمل‌ونقل، تولید کالا و حتی امنیت غذایی است. در هفته‌های اخیر، محدود شدن عبور نفتکش‌ها باعث شد قیمت نفت در معاملات جهانی جهش کم‌سابقه‌ای را تجربه کند. بازار انرژی نشان داد که حتی احتمال بسته شدن این گذرگاه، پیش از وقوع کامل اختلال، قادر است شوک روانی شدیدی به اقتصاد جهانی وارد کند. بازار نفت بیش از آنکه به کمبود واقعی واکنش نشان دهد، به انتظار کمبود حساس است. زمانی که معامله‌گران احتمال کاهش عرضه را جدی تلقی می‌کنند، قیمت‌ها پیش از کاهش واقعی صادرات افزایش می‌یابد. همین مسئله اکنون در حال رخ دادن است. شرکت‌های انرژی، پالایشگاه‌ها و دولت‌ها برای جلوگیری از کمبود آینده، خریدهای احتیاطی خود را افزایش داده‌اند. این رفتار احتیاطی عملاً تقاضا را بالا برده و موج جدیدی از افزایش قیمت را ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، کشورهایی که وابستگی بیشتری به واردات انرژی دارند، زودتر از سایر...