به گزارش کیو: بازار ارز در هفته‌های اخیر با نوساناتی مواجه شده که دامنه آن از تغییرات معمول بازار فراتر رفته و بار دیگر موضوع ارزش پول ملی، منابع ارزی و توان سیاست‌گذار برای مدیریت بازار را در کانون توجه قرار داده است.
در شرایطی که اقتصاد ایران همزمان با تورم بالا، محدودیت‌های تجاری، تحریم‌های بانکی و دشواری در صادرات و بازگشت ارز مواجه است، هرگونه کاهش در عرضه ارز می‌تواند شکاف میان عرضه و تقاضا را تشدید کرده و فشار بیشتری بر نرخ ارز وارد کند.
در چنین شرایطی، تشخیص سهم عوامل بنیادین از شوک‌های بیرونی و مقطعی برای سیاست‌گذاری اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه سیاست‌های کوتاه‌مدت ارزی، بدون توجه به ریشه‌های تورمی و مالی اقتصاد، نمی‌تواند به تنهایی ثبات پایدار در بازار ایجاد کند. از سوی دیگر، نحوه مدیریت هزینه‌های دولت و میزان اتکای آن به منابع بانک مرکزی نیز در شرایط محدودیت منابع ارزی، به یکی از متغیرهای مهم اقتصادی تبدیل شده است.
محمدتقی فیاضی، کارشناس اقتصادی، درباره افزایش نرخ ارز در هفته‌های اخیر و میزان تأثیرپذیری آن از شرایط جنگ، تحریم و محدودیت‌های تجاری، اظهار کرد: ریشه اصلی افزایش نرخ ارز، کاهش ارزش پول ملی است. در حال حاضر تورم نقطه‌به‌نقطه بیش از ۸۰ درصد است و در برخی اقلام نیز به ارقام سه‌رقمی رسیده که نشان‌دهنده تضعیف قدرت پول ملی است.
وی تورم را یکی از عوامل بنیادین افزایش نرخ ارز دانست و افزود: با توجه به سرعت افزایش نرخ ارز، عوامل دیگری نیز در کنار تورم در جهش اخیر نقش دارند که نمی‌توان آنها را در تحلیل شرایط بازار نادیده گرفت.
فیاضی ادامه داد: حتی اگر فرض کنیم تورم کل سال معادل رشد نرخ دلار باشد و دلار را به‌عنوان شاخصی از سایر ارزها در نظر بگیریم، اگر نرخ دلار در ابتدای سال ۱۵۰ هزار تومان بوده باشد، در پایان سال باید به حدود ۳۰۰ هزار تومان برسد. اکنون می‌بینیم که حتی ممکن است بازار زودتر از این برآورد به چنین ارقامی نزدیک شود؛ بنابراین باید پذیرفت که علاوه بر تورم، عوامل دیگری نیز در افزایش نرخ ارز مؤثر هستند.
کاهش درآمدهای ارزی و اختلال در تجارت خارجی
این کارشناس اقتصادی، محدودیت‌های ایجادشده در مسیر صادرات نفت و تجارت خارجی ایران را از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر نوسانات اخیر بازار ارز دانست و گفت: یکی از عوامل مهم، محدودیت‌های ایجادشده در تجارت خارجی و روند فعالیت بنادر کشور است که بر جریان تجارت و ورود ارز اثر گذاشته است.
وی با اشاره به نقش درآمدهای نفتی در تأمین منابع دولت اظهار کرد: کاهش صادرات نفت به معنای کاهش درآمدهای ارزی است و می‌تواند بازار ارز را به سمت عدم تعادل شدید سوق دهد. دولت بزرگ‌ترین صادرکننده و یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان ارز در اقتصاد ایران است؛ بنابراین زمانی که تقاضای ارزی وجود دارد اما ورود ارز کاهش پیدا می‌کند، زمینه برای افزایش نرخ ارز فراهم می‌شود.
فیاضی افزود: بخش مهمی از وضعیت فعلی و نوسانات بازار ارز را باید در مجموعه اتفاقاتی جست‌وجو کرد که در حوزه صادرات نفت، تجارت خارجی و محدودیت‌های ایجادشده در مسیر ورود ارز به کشور رخ داده است.
وی درباره امکان مدیریت شرایط موجود نیز گفت: مدیریت این وضعیت دشوار است؛ زیرا یکی از مهم‌ترین ابزارهای بانک مرکزی برای کنترل بازار، در اختیار داشتن منابع ارزی کافی است و در شرایط فعلی تأمین این میزان ارز با دشواری مواجه شده است.
این کارشناس اقتصادی در عین حال گفت: می‌توان روی مسائلی مانند کسری بودجه کار کرد، اما با توجه به گستردگی بدنه دولت و وابستگی دستگاه‌های متعدد به بودجه عمومی، کاهش هزینه‌ها با محدودیت‌هایی مواجه است. اگر دولت در شرایط فعلی برخی فعالیت‌ها را متوقف کند، ممکن است این اقدام پیامدهایی مانند افزایش بیکاری داشته باشد و از این جهت نیز دامنه مانور دولت محدود است.
تورم و کسری بودجه؛ عوامل بنیادین بازار ارز
فیاضی با تأکید بر نقش تورم و کسری بودجه در نوسانات ارزی اظهار کرد: باید پذیرفت که کسری بودجه و نرخ تورم از عوامل اصلی شکل‌گیری نوسانات ارزی هستند، اما نوساناتی که در شرایط فعلی بیش از سطح معمول مشاهده می‌شود، تنها با این دو عامل قابل توضیح نیست و کاهش درآمدهای ارزی و اختلال در تجارت خارجی نیز در آن نقش دارد.
وی درباره کاهش منابع ارزی کشور در پی محدودیت صادرات نفت گفت: مهم‌ترین منبع درآمد ارزی ایران صادرات نفت است که با محدودیت مواجه شده است. در کنار نفت، صادرات محصولات پتروشیمی، فولادی و سیمانی نیز از منابع مهم ارزآوری کشور به شمار می‌روند که بخشی از این فعالیت‌ها نیز با محدودیت و کاهش تولید و صادرات مواجه شده‌اند.
این کارشناس اقتصادی یادآور شد: بسیاری از صنایع صادرات‌محور، به‌ویژه بخش‌های پتروشیمی و فولاد، پیش از این نیز به دلیل تحریم‌های گسترده با دشواری در صادرات مواجه بودند و تحریم‌های بانکی، بازگشت ارز حاصل از صادرات را نیز با مشکل روبه‌رو کرده بود. اکنون محدودیت‌های جدید در تجارت خارجی نیز به این مشکلات اضافه شده است.
فیاضی تأکید کرد: منابع عمده ارزی کشور شامل نفت، فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی است و همه این بخش‌ها با اختلال یا محدودیت مواجه شده‌اند. در سایر حوزه‌ها نیز ظرفیت ارزآوری به اندازه‌ای نیست که بتواند به‌تنهایی وضعیت موجود را جبران کند.
کاهش هزینه‌های دولت؛ راهکار کوتاه‌مدت
این کارشناس اقتصادی درباره مهم‌ترین اقدام دولت برای مدیریت بازار ارز و شرایط اقتصادی گفت: به نظر من مهم‌ترین اقدام این است که دولت تا حد امکان به منابع بانک مرکزی متوسل نشود و مصارف خود را کاهش دهد.
وی افزود: دولت باید پرداخت‌های خود را تا حد امکان محدود کرده و منابع موجود را به ضروری‌ترین هزینه‌ها، از جمله پرداخت حقوق و دستمزد، اختصاص دهد. در واقع، در شرایط فعلی باید شاهد حداکثر کاهش در مصارف دولت باشیم تا فشار بیشتری بر منابع پولی و ارزی وارد نشود.
فیاضی در ادامه درباره راهکارهای افزایش تاب‌آوری اقتصاد ایران در برابر تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری اظهار کرد: برای نمونه می‌توان به روسیه اشاره کرد که چندین سال است درگیر جنگ با اوکراین است، اما توانسته است شرایط ارزی خود را مدیریت کند.
وی با تأکید بر اینکه اقدامات مقطعی نمی‌تواند مشکلات بازار ارز و اقتصاد را به‌صورت پایدار برطرف کند، افزود: مهم‌ترین مسئله این است که شرایط بی‌ثبات و فرسایشی موجود خاتمه پیدا کند و اقتصاد وارد یک وضعیت باثبات شود. پس از ایجاد ثبات، باید اصلاحات بنیادین در حوزه پولی، بودجه دولت و سایر بخش‌های اقتصاد دنبال شود.
این کارشناس اقتصادی در پایان اظهار کرد: در شرایطی که اقتصاد با محدودیت منابع ارزی، تحریم، اختلال در صادرات و فشارهای تورمی مواجه است، سیاست‌گذاری اقتصادی باید در کنار مدیریت کوتاه‌مدت بازار، به سمت اصلاحات اساسی در حوزه‌های پولی و بودجه‌ای حرکت کند. در غیر این صورت، حتی اگر در مقاطع کوتاه بتوان نوسانات بازار ارز را کنترل کرد، عوامل بنیادین همچنان می‌توانند بار دیگر فشار بر نرخ ارز و تورم را افزایش دهند.
بدون دیدگاه