به گزارش کیو: علیرضا سلطانی با تشریح وضعیت تولید و مصرف گاز کشور در آستانه فصل سرما اظهار کرد: تراز گاز کشور در سال جاری با شرایطی کم‌سابقه مواجه شده که نتیجه انباشت مشکلات ساختاری سال‌های گذشته و آسیب‌های ناشی از جنگ اخیر است.
وی با اشاره به اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور درباره احتمال کسری ۵۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در نیمه دوم سال افزود: شکاف میان تولید و مصرف گاز، ضرورت صرفه‌جویی و اتخاذ تدابیر فوری برای مدیریت انرژی را بیش از گذشته نمایان کرده است.
ناترازی مزمن گاز؛ از کسری ۲۰۰ میلیون مترمکعبی تا بحران زمستانی
این کارشناس انرژی با اشاره به عوامل ساختاری ناترازی گاز گفت: رشد مصرف داخلی در کنار محدودیت سرمایه‌گذاری در طرح‌های توسعه‌ای و افزایش ظرفیت برداشت از میدان‌های گازی، طی سال‌های اخیر تراز تولید و مصرف گاز کشور را با مشکل مواجه کرده است.
به گفته سلطانی، کسری گاز در روزهای اوج مصرف زمستان‌های گذشته حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شد؛ وضعیتی که زمینه‌ساز تشدید ناترازی در سال جاری شده است.
وی با اشاره به آسیب‌های واردشده به بخشی از تأسیسات گازی پارس جنوبی در جریان جنگ ۴۰ روزه اظهار کرد: طبق اعلام مسئولان مربوط، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت روزانه تولید گاز از مدار خارج شد. در صورت اضافه شدن این میزان به کسری پیشین، شکاف میان عرضه و تقاضا می‌توانست در اوج مصرف زمستانی به حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز برسد.
سلطانی ادامه داد: بر اساس اظهارات متولیان صنعت گاز، پیش‌بینی شده است تا پایان مهرماه با بازگرداندن بخشی از ظرفیت آسیب‌دیده، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از افت تولید جبران شود. در این صورت، کسری گاز در ماه‌های سرد آذر، دی و بهمن می‌تواند به حدود ۳۰۰ تا ۳۳۰ میلیون مترمکعب در روز کاهش یابد.
وی تأکید کرد: جبران بخشی از ظرفیت تولید، اتفاقی امیدوارکننده است، اما کشور همچنان با کسری قابل‌توجهی در روزهای سرد مواجه خواهد بود. از این رو، مدیریت هم‌زمان تولید، ذخیره‌سازی و مصرف گاز اهمیت ویژه‌ای دارد.
اولویت دولت؛ جلوگیری از توقف تولید در صنایع
این کارشناس انرژی، اصلاح الگوی مصرف و بازنگری در نحوه توزیع گاز را از الزامات عبور از شرایط پیش‌رو دانست و گفت: با افزایش مصرف در فصل سرد، اولویت‌بندی مصارف و مدیریت جریان گاز در شبکه باید در دستور کار قرار گیرد.
سلطانی افزود: سیاست سنتی شبکه گاز کشور بر حفظ پایداری تأمین گاز بخش خانگی استوار بوده و قطع گاز این بخش همواره به‌عنوان خط قرمز در نظر گرفته شده است. در نتیجه، هنگام افت فشار شبکه، بخش عمده بار جبران کسری بر دوش صنایع، مجتمع‌های پتروشیمی، صنایع سنگین و نیروگاه‌ها قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، صنایع و نیروگاه‌ها ممکن است برای چند هفته تا یک ماه با محدودیت دریافت گاز مواجه شوند و به استفاده از سوخت‌های جایگزین مانند گازوئیل و مازوت روی بیاورند؛ موضوعی که به‌ویژه در صورت مصرف مازوت در نیروگاه‌های نزدیک کلان‌شهرها، می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی و آلودگی هوا را تشدید کند.
این کارشناس انرژی با اشاره به محدودیت‌های برق در تابستان گفت: صنایع پس از پشت سر گذاشتن محدودیت‌های شدید برق، توان کمتری برای تحمل قطعی‌های زمستانی گاز دارند. توقف فعالیت کارخانه‌ها می‌تواند به کاهش تولید، افت درآمدهای ارزی و تحمیل خسارت بیشتر به اقتصاد منجر شود.
وی با بیان اینکه سیاست دولت بر جلوگیری از قطع گاز صنایع متمرکز شده است، افزود: در شرایط تحریمی و فشارهای اقتصادی، حفظ تولید صنعتی برای صیانت از اشتغال و بازار کار اهمیت بالایی دارد.
سلطانی در عین حال هشدار داد که تداوم این سیاست به میزان ناترازی و تحولات پیش‌بینی‌نشده سیاسی و امنیتی بستگی دارد و افزایش بیشتر کسری گاز ممکن است دولت را به اعمال محدودیت‌های مجدد بر صنایع ناچار کند.
تعرفه‌های پلکانی به‌تنهایی پاسخگوی ناترازی نیست
سلطانی با ارزیابی سیاست‌های قیمتی در بخش خانگی گفت: تجربه اجرای نظام جدید تعرفه‌گذاری گاز نشان می‌دهد افزایش قیمت به‌تنهایی برای مهار رشد مصرف کافی نیست.
به گفته وی، اجرای الگوی چهارپله‌ای تعرفه گاز از مهرماه سال گذشته با هدف افزایش هزینه مصرف‌های نامتعارف و مشترکان پرمصرف آغاز شد و در زمستان، کاهش ۵.۸ تا ۶ درصدی مصرف خانگی را به همراه داشت. با این حال، این میزان کاهش برای رفع ناترازی گسترده گاز کافی نیست.
این کارشناس انرژی، ضعف در اجرای برنامه‌های فنی و غیراقتصادی بهینه‌سازی را از عوامل محدودکننده اثربخشی سیاست‌های قیمتی دانست و افزود: رشد مصرف گاز را نمی‌توان تنها با تغییر تعرفه‌ها کنترل کرد.
وی با تأکید بر ضرورت نوسازی تجهیزات گرمایشی اظهار کرد: استانداردسازی موتورخانه‌ها، جایگزینی بخاری‌های فرسوده با تجهیزات کم‌مصرف و افزایش راندمان حرارتی ساختمان‌ها باید به‌صورت جدی دنبال شود؛ زیرا بدون اصلاح زیرساخت‌ها، افزایش تعرفه‌ها دستاورد محدودی در مدیریت مصرف خواهد داشت.
توسعه گسترده شبکه گاز؛ چالشی برای مدیریت مصرف
سلطانی گسترش شبکه گازرسانی بدون توجه کافی به محدودیت منابع تولید و ملاحظات آمایش سرزمینی را از دیگر عوامل مؤثر بر ناترازی دانست و گفت: ضریب نفوذ گازرسانی در کشور به حدود ۹۹ درصد جمعیت شهری و نزدیک به ۹۵ درصد جمعیت روستایی رسیده است.
وی توضیح داد: توسعه شبکه در سال‌های گذشته، در مواردی تحت تأثیر مطالبات منطقه‌ای و بدون توجه کافی به تنوع سبد سوخت، ظرفیت تولید و محدودیت منابع انجام شده است. نتیجه این روند، شکل‌گیری شبکه‌ای گسترده با میلیون‌ها مصرف‌کننده است که مدیریت آن به اقداماتی فراتر از اصلاح تعرفه‌ها نیاز دارد.
به گفته این کارشناس، افزایش بهره‌وری تجهیزات، تنوع‌بخشی به سبد انرژی و اصلاح الگوی ساخت‌وساز از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه گاز کمک کند.
کارورهای انرژی و بورس؛ مسیرهای تازه برای کاهش مصرف گاز
این کارشناس انرژی با اشاره به ظرفیت راهکارهای غیرقیمتی اظهار کرد: وزارت نفت و شرکت ملی گاز طی دو سال گذشته، در کنار اصلاح نظام تعرفه‌گذاری، به استفاده از ابزارهای بازارمحور و ظرفیت شرکت‌های خدمات انرژی یا کارورهای بهینه‌سازی توجه بیشتری کرده‌اند.
سلطانی درباره نحوه فعالیت این شرکت‌ها گفت: کارورها می‌توانند با ورود به بخش‌های خانگی، تجاری، صنفی و تولیدی، از جمله نانوایی‌ها، کارگاه‌های آجرپزی و صنایع کوچک، تجهیزات گرمایشی و سامانه‌های احتراق را اصلاح و نوسازی کنند.
وی افزود: گاز صرفه‌جویی‌شده در چارچوب ضوابط مصوب می‌تواند از طریق گواهی‌های صرفه‌جویی گاز در بورس انرژی مورد معامله قرار گیرد. این سازوکار، در صورت فراهم بودن شرایط اجرایی و اقتصادی، امکان بازگشت سرمایه و کسب بازده برای سرمایه‌گذاران را فراهم می‌کند.
سلطانی این الگو را دارای منافع بالقوه برای سه گروه دانست و توضیح داد: کاهش مصرف در بخش‌های مختلف می‌تواند نیاز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین برای احداث پالایشگاه‌ها و خطوط انتقال جدید را کاهش دهد و به پایداری شبکه در فصل سرد کمک کند. از سوی دیگر، شرکت‌های کارور و سرمایه‌گذاران می‌توانند از محل فروش گواهی‌های صرفه‌جویی درآمد کسب کنند و مشترکان نیز با نوسازی تجهیزات، مصرف و هزینه قبض گاز خود را کاهش دهند.
وی تأکید کرد: گسترش این الگو در سطح کشور به فرهنگ‌سازی، اطلاع‌رسانی شفاف و جلب اعتماد عمومی نیاز دارد تا خانوارها و صنایع از مزایای نوسازی تجهیزات و مشارکت در طرح‌های بهینه‌سازی آگاه شوند.
سه محور فوری دولت برای عبور از زمستان
سلطانی با اشاره به سناریوهای پیش روی دولت اظهار کرد: حتی در صورت بروز ندادن شوک‌های سیاسی و امنیتی جدید، کسری روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز در اوج سرما می‌تواند دولت را به اتخاذ تدابیر اضطراری برای مدیریت مصرف وادار کند.
وی با اشاره به آسیب‌پذیری استان‌های شمالی، به‌ویژه مناطق واقع در انتهای خطوط انتقال گاز، گفت: این مناطق بیش از سایر نقاط ممکن است با افت فشار یا قطعی گاز خانگی مواجه شوند؛ از این رو، اتخاذ تدابیر پیشگیرانه برای مدیریت مصرف در این مناطق ضروری است.
این کارشناس انرژی تأمین وسایل گرمایشی جایگزین برای مناطق روستایی و دورافتاده و مدیریت مصرف در ویلاها و واحدهای خالی از سکنه را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند در شرایط اضطراری مورد توجه قرار گیرد. به گفته وی، اجرای چنین برنامه‌هایی به اطلاع‌رسانی شفاف و آماده‌سازی قبلی مشترکان نیاز دارد.
وی همچنین به تلاش‌ها برای واردات گاز از کشورهای همسایه شمالی اشاره کرد و گفت: مذاکرات برای واردات گاز از روسیه هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده است، اما رایزنی‌ها درباره واردات و سوآپ گاز از ترکمنستان می‌تواند در تأمین گاز استان‌های شمالی مؤثر باشد.
سلطانی با اشاره به تجربه اختلافات گذشته در زمینه قیمت و اجرای تعهدات گازی ترکمنستان در فصل سرما افزود: نمی‌توان بدون در نظر گرفتن ریسک‌های اجرایی و سوابق گذشته، تأمین پایدار گاز از این مسیر را قطعی فرض کرد.
وی در ادامه، استفاده حداکثری از سوخت مایع در نیروگاه‌ها را یکی از راهکارهای فوری برای آزادسازی ظرفیت گاز دانست و تأکید کرد: این اقدام، با وجود کمک به تأمین گاز سایر بخش‌ها، باید با توجه به پیامدهای زیست‌محیطی مصرف گازوئیل و مازوت مدیریت شود.
این کارشناس انرژی کاهش ساعات فعالیت ادارات، اجرای طرح‌های دورکاری و غیرحضوری شدن مدارس و دانشگاه‌ها در روزهای اوج سرما را نیز از دیگر ابزارهای احتمالی مدیریت مصرف برشمرد و گفت: مجموعه این اقدامات می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه گاز و عبور از روزهای پرریسک زمستان کمک کند.
بدون دیدگاه